Chiến thắng Vạn Tường: Trận 'chạm mặt' khiến quân viễn chinh Mỹ bớt "ảo tưởng sức mạnh"

Mùa hè năm 1965, với các chiến thắng ở Bình Giã, Ba Gia, Đồng Xoài của Quân giải phóng, chiến lược “Chiến tranh đặc biệt” thất bại, chính quyền và quân đội Việt Nam Cộng hòa do Mỹ nuôi dưỡng, trang bị, huấn luyện và chỉ huy đứng trước nguy cơ sụp đổ. Không thể chấp nhận thất bại, cộng với bản chất kiêu căng, hiếu chiến, Mỹ thay đổi chiến lược, tiến hành "Chiến tranh cục bộ", trực tiếp đưa quân viễn chinh và quân đồng minh vào tham chiến ở chiến trường miền Nam.

Với ưu thế vượt trội, quân đội, vũ khí hiện đại, hỏa lực mạnh, sức cơ động nhanh... Mỹ vừa vào miền Nam đã cho quân viễn chinh mở ngay cuộc hành quân "tìm diệt", tiến công vào các đơn vị quân giải phóng của ta. 

Nắm bắt được thông tin về lực lượng trinh sát của Sư đoàn 3 lính thuỷ đánh bộ Mỹ, đóng quân ở vùng căn cứ Chu Lai, phát hiện có đơn vị chủ lực của ta (Trung đoàn 1 mang tên Ba Gia, đơn vị chủ lực của Liên khu 5) đóng quân tại Vạn Tường (xã Bình Thiện, huyện Bình Sơn, tỉnh Quảng Ngãi), Oétmolen (Westmoreland) liền ra lệnh cho lính thuỷ đánh bộ mở cuộc hành quân mang tên Ánh sáng sao (Starlite) đánh vào Vạn Tường, nhằm tiêu diệt Trung đoàn 1 Quân giải phóng, gây uy thế cho quân Mỹ.

Mỹ hoàn toàn chủ động, lựa chọn chiến trường tác chiến thuận lợi để có thể sử dụng được xe tăng, pháo binh, hải quân, không quân của chiến tranh hiện đại. Theo đó, chúng đưa vào trận đánh Sư đoàn lính thủy đánh bộ số 3 cùng lực lượng bổ sung lên đến khoảng 9.000 quân, gồm ban chỉ huy Quân đoàn 7 thuộc Sư đoàn lính thủy đánh bộ, 4 tiểu đoàn lính thủy đánh bộ, 2 tiểu đoàn bộ binh Việt Nam Cộng hòa, 1 tiểu đoàn xe tăng và xe lội nước, một số lượng pháo binh và công binh… ngoài ra chúng còn huy động 6 tàu đổ bộ, 105 xe tăng và xe bọc thép, 100 máy bay lên thẳng và 70 máy bay chiến đấu vào cuộc càn quét.

Đêm 17/8/1965, hơn chục tài chiến thuộc Hạm đội 7 - Mỹ đậu thành vòng cung ngoài khơi liên tục bắn đại bác vào thôn Vạn Tường và các điểm sao. Đến sáng 18/8/1965, một lực lượng lớn quân Mỹ gồm 4 tiểu đoàn lính thủy đánh bộ, 1 tiểu đoàn xe tăng và xe bọc thép, 2 tiểu đoàn pháo 105 ly, 6 tàu đổ bộ và pháo hạm cùng hàng trăm máy bay chiến đấu, mở cuộc hành quân phối hợp hải, lục, không quân tiến vào Vạn Tường. 

Sau khi dùng pháo, máy bay bắn phá dọn đường, quân viễn chinh Mỹ chia thành 4 mũi tiến về Vạn Tường: 1 mũi theo đường bộ từ Chu Lai vào, 2 mũi đổ bộ đường biển và 1 mũi đổ bộ đường không. Chúng hy vọng sẽ tiêu diệt quân ta trong thời gian ngắn nhất. Chúng từng bước khép chặt vòng vây, dồn quân ta vào Vạn Tường nhằm dùng hỏa lực tiêu diệt. 

Trước tình hình đó, toàn bộ đơn vị thuộc Trung đoàn 1 đã bình tĩnh phối hợp chặt chẽ với quân du kích đánh trả địch. Kế hoạch tác chiến của Trung đoàn là cản chậm bước tiến của các cánh quân Mỹ hướng Bắc và Đông Nam, tập trung lực lượng ở hướng Tây vào các hầm sâu và các vị trí ngụy trang kín đáo để tiêu diệt cánh quân đổ bộ bằng đường hàng không.

Do là trận đánh đầu tiên nên phía quân giải phóng không đặt nặng kết quả phải thắng mà ưu tiên nắm được "kiểu đánh" của Mỹ và qua đó có thể tìm cách khắc chế trong những cuộc đụng độ tiếp theo. Dẫu vậy, phía Quân giải phóng cũng giành được rất nhiều thắng lợi ngay trong ngày đầu tiên ra quân, ví dụ như tiểu đội do Tiểu đội trưởng Hồ Công Thám chỉ huy đã tiêu diệt tới 7 xe thiết giáp của địch bằng B40 và lựu đạn chống tăng. 

Cũng do phía quân giải phóng ém quân quá tốt khiến Mỹ không xác định được vị trí đóng quân của phe ta nên đã đổ bộ nhầm hai đại đội Thủy quân Lục chiến xuống đúng trận địa của Tiểu đoàn 60 thuộc Trung đoàn 2 Quân giải phóng. Kết quả, lính Mỹ rơi ngay vào trận địa của quân ta. Các toán không quân “chót" nhảy xuống đất phải co cụm lại giữa hỏa lực của ta và gọi trực thăng vũ trang HU-1A tới yểm trợ. Riêng trong pha đổ bộ này, Mỹ đã mất 150 quân.

Tổng kết chiến dịch, phía Mỹ thiệt hại tới gần 1000 lính, 22 xe tăng và xe bọc thép bị bắn cháy, 13 máy bay trực thăng bị hạ. Phía ta thiệt hại chỉ khoảng 200 quân. Mỹ vẫn không thể xóa sổ được bất cứ lực lượng nào của ta và nếu theo như lý thuyết chiến dịch là Tìm và Diệt thì Mỹ mới chỉ Tìm thấy ta, chứ chưa thể "Diệt" nổi.

Chiến thắng Vạn Tường có ý nghĩa lịch sử to lớn, là mốc son chói lọi phản ánh khí thế cách mạng tiến công, sự mưu trí, kiên cường, dũng cảm, đoàn kết chiến đấu của quân và dân Quảng Ngãi với bộ đội chủ lực Quân khu 5. Nếu như chiến thắng Ấp Bắc mở đầu cho “cao trào diệt ngụy”, thì chiến thắng Vạn Tường lịch sử mở đầu cho “cao trào diệt Mỹ”. Chiến thắng Vạn Tường khẳng định quân và dân ta có khả năng đánh bại hoàn toàn giặc Mỹ xâm lăng, dù chúng có thể đông quân, hùng hậu về vũ khí trang bị và khả năng cơ động.

Đánh giá về trận Vạn Tường, cố Tổng Bí thư Lê Duẩn đã từng nói: Nếu trong chiến tranh bảo vệ Tổ quốc của Liên Xô, trận Stalingrad là một bước ngoặt chứng minh quân phát xít Hitler không phải là không đánh được, thì chúng ta cũng có thể coi trận Vạn Tường là một bước ngoặt chứng minh một cách hùng hồn rằng quân giải phóng miền Nam hoàn toàn có khả năng đánh bại được quân đội Mỹ trong điều kiện chúng có mọi ưu thế tuyệt đối về binh khí và hỏa lực so với quân giải phóng.

Ngoài ra, Vạn Tường còn là trận đánh đầu tiên khiến lính Mỹ bớt "ảo tưởng sức mạnh" khi đặt chân tới chiến trường Việt Nam. Sau Vạn Tường, binh lính Mỹ cũng nhận ra rằng, lối đánh du kích của Việt Nam rất sáng tạo và không thể coi thường được.

Xem thêm: Lính Mỹ sợ nhất chiến thuật nào của bộ đội Việt Nam?