Loài hoa nhập khẩu để chơi Tết hóa ra mọc dại ở nhiều nơi mà người Việt không hề biết?

Hoa ly lửa Nhật Bản hay còn có tên gọi khác là ngót nghét, ngọt nghẹo, loa kèn lửa, hoa móng hổ, huệ lồng đèn. Đây vốn là quốc hoa của đất nước Zimbabwe xa xôi. Cây hoa ly này có tên khoa học là Gloriosa Superba L. 

Cây hoa ly lửa có thân cao tới 4 mét, hoa to với màu sắc sặc sỡ cùng 6 cánh đỏ tươi. Đôi khi, cánh hoa cũng có màu cam, vàng nhạt và dài nhọn như móng hổ. Quả cây ly lửa có thể dài tới 12 cm và chứa các hạt màu đỏ.

Loài hoa này gây ấn tượng bởi màu sắc rực rỡ, cánh hoa mỏng manh và uốn cong tựa như ngọn lửa. Với hình dạng đặc trưng này, hoa ly lửa được xem là sẽ mang lại may mắn. Vì thế, hoa ly lửa dù có giá bán cao hơn hẳn các loài hoa ly khác nhưng nhiều người vẫn sẵn sàng chi tiền mua 5-10 cành về cắm. 

Những năm về trước, hoa ly lửa chủ yếu được nhập nguyên cây và nguyên cành từ Nhật Bản, Hà Lan về nước ta. Tuy nhiên, đến năm 2022 lần đầu tiên Đà Lạt có cơ sở trồng thành công loại hoa này và giới thiệu ra thị trường Tết Nhâm Dần. Những chậu lys lửa đang nở hoa rực rỡ khiến nhiều người thích thú, tha hồ chọn lựa. 

Dù được nhiều người biết đến là loài hoa “nhập khẩu”, nhưng theo Tiến sĩ Phạm Văn Thế - chuyên ngành Thực vật học (Trường Đại học Văn Lang) chia sẻ với báo Dân Việt rằng, thực tế loài hoa này không có gì mới lạ. Hoa ly lửa vốn là một cây bản địa ở Việt Nam. 

Cụ thể, hoa lys lửa mọc rải rác tại khu vực miền Trung, Tây Nguyên và Nam Bộ. Cây mọc hoang dã ở các trảng bụi có nhiều ánh sáng ở các tỉnh như Đồng Nai, Đồng Tháp, Quảng Ngãi, Ninh Thuận, Bình Thuận, Đắk Lắk…

Điều đáng nói, tất cả các thành phần của cây đều chứa chất độc, tập trung nhiều nhất ở thân, rễ và hạt. Những chất độc này có thể giết chết người và những loài động vật lớn khác. Phần rễ và củ của cây giống với những thành viên khác trong Họ Bả chó chứa rất nhiều chất độc như colchicine, alkaloid gloriocine.

Theo thạc sĩ Nguyễn Văn Hiếu (Viện Dược Liệu, Bộ Y tế), triệu chứng ngộ độc hoa ly lửa thường xảy ra vài giờ sau khi ăn phải. Những triệu chứng gồm: Tê dại toàn thân, tím tái, nôn mửa, khó thở, thậm chí là tử vong. Trước đây đã từng ghi nhận một trường hợp thai phụ tử vong vì cây ly lửa. 

Tại Việt Nam có ít tài liệu nói về việc dùng cây ly lửa làm thuốc. Tuy nhiên tại Ấn Độ, loài cây này được dùng nhiều trong một số trường hợp như: Làm sảy thai, thúc đẻ, làm cho nhau thai chóng ra. Rễ và củ nghiền bột trộn với mật ong sẽ chữa bệnh lậu,; tẩy giun cho gia súc và trâu bò. Cây còn có tác dụng chữa rắn cắn, côn trùng, bọ cạp cắn và một số bệnh ngoài da do ký sinh trùng.

Ở Việt Nam, ít tài liệu nêu cây Ngót nghẻo dùng làm thuốc, tuy nhiên ở Ấn Độ, cây được dùng trong một số trường hợp như để thúc đẻ, gây sảy thai, làm cho nhau thai chóng ra; rễ, củ nghiền thành bột trộn với mật ong chữa bệnh lậu; tẩy giun cho gia súc, trâu bò; chữa rắn cắn, bọ cạp, côn trùng đốt và một số bệnh ngoài da do ký sinh trùng…

Ngoài ra, lá và rễ của ly lửa có thể dùng chiết xuất colchicine làm thuốc chữa bệnh gút thay vì phải trồng loài Tỏi độc (Colchicum autumnale), tác dụng ức chế phân bào hiệu quả để nghiên cứu karyotype.

Xem thêm: 10 loại hoa nên cắm trên bàn thờ Tết Nhâm Dần 2022