Có nên ăn cá vào ngày Tết hay không?

Món ăn may mắn trong ngày Tết ở Trung Quốc

Bên cạnh phong tục treo câu đối đỏ, người Trung Quốc thường ăn cá vào những ngày đầu năm mới, thể hiện ước nguyện năm mới đủ đầy. Thực tế, Cá (鱼) và “dư” (余）có cùng phiên âm, ăn cá với mong muốn cả năm dư thừa về cả niềm vui, hạnh phúc và của cải.  

Cá (鱼) với cách phát âm giống với chữ 余 không chỉ thể hiện sự dư dả mà còn tượng trưng cho việc diệt tà trừ yêu. Ở thời Hán, những con cá được vẽ trên cửa đóng vai trò quan trọng trong việc diệt trừ ma quỷ. Thời Đường, những hình vẽ, hoa văn liên quan đến cá cũng hay xuất hiện tại tay nắm cửa, cổng chính, cửa tủ, cửa rương… với mục đích xua đuổi ma quỷ. 

Tại một số nơi vẫn tồn tại quan niệm khá mê tín, ăn cá vào ngày Tết không thể ăn sạch sẽ để thể hiện cách nghĩ về một năm mới luôn dư thừa. Ở nhiều khu vực phía nam sông Trường Giang, tập tục ăn cá vào ngày Tết còn có một quy tắc ngầm. Cá luôn là món cuối cùng trong bữa tiệc, khi thưởng thức cũng không thể ăn hết để tượng trưng cho sự dư dả, đủ đầy. 

Có nơi, ăn cá vào ngày Tết phải giữ lại đầu và đuôi, ý là năm mới có đầu có đuôi, thuận buồm xuôi gió. Món cá trên mâm thường để hướng đầu đối diện với khách quý, người bậc trên để thể hiện sự tôn trọng; bụng cá hướng về khách văn nhân trí thức; gáy cá hướng về khách nếu là một vị tướng. 

Ngoài ra, khi đã đặt cá xuống mâm, đầu cá, đuôi cá đặt đối diện với ai thì không nên đặt lại hướng khác. Bữa cơm sẽ bắt đầu khi hai vị này nâng cốc, sau đó vị ngồi phía đầu cá sẽ là người ăn cá đầu tiên, rồi mọi người với đụng đũa.  

Ngày Tết, mọi người thường ăn cá chép bởi loài cá này có thể “hóa rồng”. Cá chép（鲤）trong tiếng trung phát âm giống chữ lễ (礼), thể hiện mong muốn gia đình luôn giữ được phép tắc, lễ nghĩa. Bên cạnh đó, mâm cơm ngày Tết cũng có cá trê, cá diếc, cá hồi bởi cách phát âm của chúng trong tiếng trung cũng có sự tương đồng với ước nguyện phú quý, cát tường trong năm mới.

Đối với người Việt, có nên ăn cá vào ngày Tết hay không?

Cá vốn là thực phẩm mang lại giá trị dinh dưỡng cao, có thể chế biến thành nhiều món ngon lại mang lại nhiều tác dụng sức khỏe. Cá là một món ngon không thể thiếu vào ngày Tết ở Trung Quốc, vậy Việt Nam thì sao?

Thực tế, người dân Việt Nam không kiêng ăn cá vào ngày Tết, ngoại trừ cá mè. Theo người miền Bắc và miền Trung, cá mè có nghĩa tương đương với “mè nheo”. Nếu ăn cá vào đầu năm sẽ bị hãm tài hãm lộc, gặp nhiều điều không may.

Về khía cạnh ẩm thực, cá mè thường tanh và có nhiều xương hơn so với các loại cá khác nên nhiều người thường không thích ăn. Bởi thế, ngày nay cá mè thường ít khi xuất hiện trong mâm cơm hằng ngày, chứ chưa nói gì đến ngày Tết. 

Với quan niệm ăn cá mè vào ngày Tết sẽ mang lại điều xui rủi nguyên năm, tài lộc tiêu tán và gia đình lục đục không êm ấm, các chị em nội trợ nếu chuẩn bị mâm cỗ ngày Tết thì nên tránh món ăn làm từ loại cá này.

Xem thêm: Có nên ăn tôm vào ngày Tết hay không?