Bí ẩn tục lệ kỳ lạ gắn với giếng cổ nghìn năm giữa lòng Hà Nội: Phụ nữ ra xin là có sữa

Giếng cổ độ nhất vô nhị ở Hà Nội

Theo tờ Người đưa tin, làng Trung Kính Thượng vốn là một phần của làng Trung Kính, nằm bên bờ sông Tô Lịch. Xa xưa, làng Trung Kính có tên là Kính Chủ, đến thời Nguyễn mới đổi tên thành Trung Kính. Làng được xây dựng khang trang từ thời Lê Trung Hưng với cổng làng, đình chùa và giếng nước. 

Tích xưa kể rằng, đình Trung Kính Thượng được xây dựng theo hướng Tây Nam nên theo phong thủy, nếu có nước thì sẽ rất thịnh. Đó là lý do, người dân đào giếng khơi thông.

Trước đây, trong làng có 2 giếng cổ là Giếng đất và Giếng thơi. Nhưng theo thời gian, dâ làng đông đúc hơn, giếng đất bị lấp để phục vụ việc xây dựng nhà ở. Ở hiện tại, làng chỉ còn 1 giếng cổ duy nhất là Giếng thơi.

Ông Phan Đăng Khải (80 tuổi) - một bậc cao niên trong làng, am hiểu về Hán Nôm và có nhiều năm nghiên cứu về giếng là cho biết: "Theo gia phả lập làng, làng Kính Chủ xưa hình thành từ thời Hùng Vương thứ 18. Theo thông lệ, lập làng thì phải đào giếng, Giếng thơi này cũng đã trải qua hàng nghìn năm tuổi".

Theo tìm hiểu, Giếng thơi nằm bên trái đường làng, cách cổng làng khoảng chừng 50 - 60 mét. Giếng được đào hình tròn, đường kính khoảng 1 - 1,2 mét. Do hình thành từ hàng nghìn năm trước, giếng có cấu trúc vô cùng độc đáo.

Nét độc đáo chính là thành giếng không xây bằng gạch mà xếp đá tảng chồng lân. Dù là xếp chồng nhưng vẫn tạo ra khối vững chắc. Đá tảng ở đây là những cối giã gạo đã vỡ hoặc thủng đáy được người dân tận dụng. Khối đá này vừa bảo vệ giếng vừa giúp người dân lên xuống để thau rửa, khơi thông dễ dàng hơn.

Xưa kia, giếng nước này là nguồn nước ăn uống, sinh hoạt của nhân dân trong làng. Điều đặc biệt là giếng nước không bao giờ cạn, dù là ở trong thời kỳ hạn hán. Những vệt lồi lõm trên thành giếng có thể đặt lọt ngón tay, đây là những vệt mài của dây thừng khi người dân kéo gầu lấy nước.

“Thứ cổ nhất của giếng là khối đá có mấy chục đường rãnh như răng cưa trên thành giếng. Đây là những vết hằn thời gian tạo nên”, ông Khải chia sẻ.

Hiện nay, xung quanh giếng được nhân dân xây tường bảo vệ, có mái che chắn hình bát giác. Người dân cũng lập ban thờ "thần giếng" trên đó khắc 3 chữ "Thiên Quang Tỉnh) (nghĩa là Giếng đón ánh sáng mặt trời).

Bên ngoài có khắc đôi câu đối mang ý nghĩa nhắc nhở con cháu biết mạch nước giếng này đã nuôi sống ông bà tổ tiên mình.

Kỳ lạ tục xin sữa ở giếng cổ nghìn năm tuổi

Theo các bậc cao niên trong làng, giếng cổ không chỉ là nơi cung cấp nước cho người dân mà còn là nơi lưu giữ tục lệ xin sữa. Tục xin sữa này là có thật và được xem là khá hiệu nghiệm nên nó được truyền tai nhau từ đời này sang đời khác.

Theo quan niệm xưa của các cụ, nước nuôi dưỡng con người và sữa nuôi dưỡng trẻ sơ sinh nên dân làng trồng một cây hoa sữa bên giếng. Theo lời lan truyền của nhân dân, trước đây các bà mẹ trong làng thiếu sữa thường ra giếng xin nước uống và mong nhiều sữa cho con, có thể chính niềm tin nội tâm và khao khát trong bản năng làm mẹ nên nó được lan truyền là khá hiệu quả. Tuy chưa có cơ sở khoa học chứng minh nhưng người dân vẫn sắc son với niềm tin đó. 

“Với chút lễ mọn và lòng thành tâm thắp hương khấn tạ, ai đến xin cũng lòng thành. Sau khi làm lễ xin sữa, bà mẹ phải chính tay ngắt cành lá cùng hoa quả sữa ở cạnh giếng “làm phép” gánh về treo tại cửa buồng nhà mình”, một cụ bà cho biết.

Xem thêm: Bí ẩn chưa có lời giải về "kho báu" của người Chăm bên dưới cây đại thụ ở Khánh Hòa