Chuyện thời bao cấp: Mẹ làm mậu dịch, con gái được bạn yêu thầy quý, dễ lấy chồng

Theo báo Vietnamnet, bà Loan (phố Thanh Nhàn, Hà Nội) trước đây từng có mấy chục năm mẹ bà làm mậu dịch viên ở TP Hải Dương (trước khi là thị xã). Bà kể, cửa hàng mậu dịch được chia thành mấy loại: Cửa hàng thực phẩm, cửa hàng bách hóa, cửa hàng gạo. Mẹ bà làm việc ở cửa hàng thực phẩm. Khi bà 6 - 7 tuổi, bố mất sớm, bà đã thấy mẹ bán hàng ở cửa hàng thực phẩm, một mình gồng gánh nuôi tận 6,7 đứa con. 

Các mặt hàng phổ biến trong cửa hàng thực phẩm thời bao cấp là: rượu, bánh kẹo, thịt nước, các loại nước tương, dấm, củ kiệu, đường, sữa. Công việc hàng ngày của mẹ bà Loan là cùng các nhân viên khác tự tay làm tương, dấm, củ kiệu, rán mỡ lợn... đóng gói và bán cho nhân dân trong vùng. Mọi người thay phiên nhau làm, hôm nay người này bán hàng thì người kia chế biến đồ ăn.

"Cả nhà là cái kho, ai rang đỗ làm tương cứ rang, ai ngồi đảo mỡ lợn cứ đảo. Dấm cũng được nhân viên tự làm bằng chuối, bún", bà Loan kể. 

Bà Loan nói thêm: "Những bao đường nhiều khi ẩm ướt, chảy ra, các bà giũ bao, hòa thành nước, rồi lọc, đun nước nhạt để làm dấm. Sau đó mua bún, chuối tiêu bỏ vào để nổi hết váng lên. Sau vài ngày sẽ ra thành phẩm hàng chum dấm, phơi ngay trong sân cửa hàng rất rộng".

Theo bà Loan, làm món tương: Đỗ rang lên, đồ xôi ấm ấm, sau đó đổ ra nong to, nong này đậy lên nong kia. Đã có không ít lần bà Loan nhón xôi mang đi cho các bạn ăn. Đến giờ bạn bè của bà vẫn còn nhắc lại chuyện đó.

Việc tự làm món ăn để bán ở cửa hàng thực phẩm là trách nhiệm chung của các nhân viên mậu dịch, không được trả thêm tiền công. Nhưng riêng công việc gói đường thì lại có tiền công thêm.

Mỗi bao đường nhập về 50kg, cửa hàng sẽ mua giấy báo về, cắt ra, thuê nhà tôi gói thành từng gói, mỗi gói 1kg. Ngày xưa tôi suốt ngày ngồi gói đường nên giờ gói bánh chưng nhanh lắm, vì gói đường cũng gói vuông như bánh chưng", bà Loan cho biết.

Cũng theo bà Loan, ngày ấy, cả thị xã Hải Dương chỉ có duy nhất 1 cửa hàng mậu dịch, tất cả có 6 - 7 nhân viên. Mẹ bà được trả công 32 đồng/tháng. Những hôm có thịt lợn, nhân viên cửa hàng mậu dịch phải dậy từ 4h sáng, lên lò mổ lấy thịt về bán. Người ta phân ra từng loại, cân sẵn. Hôm bào có thịt, người dân xếp hàng từ đêm hôm trước để đợi mua.

Trong câu chuyện của mình, bà Loan cũng thừa nhận 1 điều, có mẹ làm mậu dịch thời bao cấp "lợi đủ đường". Trước tiên là không phải xếp hàng như mọi người để đợi mua thịt, mua đường. Thích ăn thứ gì, mùa gì đều có hết. Bởi vì các nhân viên trong cửa hàng đều chơi thân với nhau. Nhà hết củi là có củi ngay. Những chiếc vỏ chăn con công, người khác mua thì khó chứ nhân viên mậu dịch mua dễ.

Ngày ấy, bạn bè và cả thầy cô giáo biết mẹ bà Loan làm nhân viên mậu dịch cũng đến nhờ vả. Cho đến giờ, bạn bè gặp lại bà vẫn kể chuyện cũ ấy.

Bà Loan vẫn còn nhớ như in một câu chuyện hài hước thời đi học: "Tôi nhớ có một thầy không ưa tôi ra mặt. Ngày xưa, các đoàn cải lương hay về diễn, tối hôm trước đi xem thì sáng hôm sau chẳng đứa nào thuộc bài. Thầy gọi lên bảng cho điểm 0 một loạt, trong đó có tôi. Thầy không biết mẹ tôi bán thực phẩm, nhưng sau thầy nghe ai đó mách lại.

Một hôm, trong giờ giải lao, tôi đang đứng xem các bạn chơi nhảy dây, thì thầy bảo ‘em ơi, mẹ em bán thực phẩm à?’. Tôi đáp ‘vâng’. Thầy nói: ‘Mai nhà thầy có giỗ, bảo mẹ bán cho thầy 2kg thịt với 1 kg mỡ nhé’. Tôi đồng ý ngay. Rồi thầy bảo: ‘Thế điểm 0 hôm nọ thầy xóa cho em nhé’’- bà Loan cứ cười mãi khi nhớ lại.

‘Có mẹ bán thực phẩm đúng là các bạn thích chơi với mình hơn, thầy cô đối xử với mình cũng khác. Thậm chí, nhiều bạn trai thích mình hơn".

Cho đến khi lên Đại học, bà Loan cũng thừa nhận mình lúc nào cũng sướng hơn các bạn cùng trang lứa. Trong người lúc nào cũng có 3 thứ: ruốc, mỡ, mỳ chính. 

Bữa cơn sinh viên sơ tán chẳng có gì ngoài bát cơm trắng với tí nước sốt cà chua rưới lên. Bữa trưa thì có thêm canh rau muống, lấy đũa quơ một lượt là hết. Sang lắm thì có thịt mỡ kho. Vì thế, mấy món gia vị dắt theo của bà quý lắm. Thỉnh thoảng, cả nhóm lại rủ nhau lên đồi hái rau dền, đọt sắn, mang về nấu canh, cho thêm mỡ, mì chính là được nồi canh ngon, 6 đứa xì xụp húp. Ngon hơn thì cho thêm tí mì sợi xanh lè vào nồi canh.

Sau tốt nghiệp năm 1975, bà Loan được phân công vào miền Nam công tác trong một xí nghiệp gần chục năm trời. Vào trong đó, mọi thứ thoáng hơn, bà chăm chỉ nên cũng kiếm được kha khá. 

"Tôi vừa làm ở xí nghiệp, vừa bán hàng ở căng-tin buổi sáng, buổi trưa thì bán sữa đậu nành, nước chanh. Về nhà còn tranh thủ nuôi lợn, đi học thêm. Chồng tôi đi học bên Nga về, cũng được phân công vào Nam làm, nhưng ra Hà Nội trước tôi 6 năm. Một phần vì mình chưa xin ra được, một phần vì trong Nam dễ sống, vào rồi là không muốn ra", bà Loan kể.

(Theo Vietnamnet)

Xem thêm: Chuyện y tế thời bao cấp: Có cả một thế hệ răng đen "nhờ" kháng sinh Tetracyclin