Hội chứng cơn bão Cytokine của COVID-19 mà ca sĩ Phi Nhung gặp phải nguy hiểm như thế nào?

Hội chứng cơn bão Cytokine "đánh gục" Phi Nhung ra sao?

Cuối tháng 8 vừa qua, ca sĩ Phi Nhung phát hiện mình bị nhiễm COVID-19, được chuyển vào bệnh viện Gia An 115 (TP.HCM) để điều trị. Ngày 26/8, bệnh tình của nữ ca sĩ chuyển biến nặng, cô được chuyển sang bệnh viện Chợ Rẫy để cấp cứu. Lúc này, tình trạng nữ ca sĩ đã gặp những biến chứng nặng như tụt huyết áp, thở máy, phổi đông đặc, hoại tử một phần phổi. 

TS.BS Trương Dương Tiển – Trưởng khoa Hồi sức Cấp cứu khu D BV Chợ Rẫy cho biết, ngay khi nhập viện, bệnh nhân đã được lọc máu tích cực, tối ưu máy thở. Đến ngày 5/9, sức khỏe Phi Nhung cải thiện tích cực, cô tỉnh táo và thực hiện được y lệnh của bác sĩ. Thế nhưng đến đêm 6/9, nữ ca sĩ bất ngờ bị tràn khí màng phổi 2 bên, chuyển biến xấu, nguy kịch tưởng như không qua khỏi. 

Ngày 7/9, sau khi BV hồi chẩn, bệnh nhân được chỉ định phẫu thuật màng phổi 2 bên và đặt ECMO. Tình trạng bệnh nhân được cải thiện, thế nhưng màng phổi bên phải vẫn tràn khí và chảy máu. 

Tới ngày 24/9, ê kíp quyết định phẫu thuật, lúc này, mô phổi trong phổi đã có 2 kén bị vỡ, nhiều mô phổi bị hoại tử. Ê kíp điều trị quyết định làm xẹp mô phổi phải để phổi nghỉ ngơi hơn 1 ngày mới bắt đầu cho thông khí trở lại. Tới ngày 27/9, bệnh tình lại trở nặng, nữ ca sĩ bị tụt huyết áp. Đến trưa ngày 28/9, tình trạng diễn biến nặng, tim đập rời rạc, các chỉ số sinh tồn giảm dần. Vào lúc 12h15' trưa cùng ngày, nữ ca sĩ trút hơi thở cuối cùng.

Theo hồ sơ bệnh án, Phi Nhung được chẩn đoán gặp biến chứng nặng của COVID-19, khiến phổi bị đông đặc, hoại tử một phần phổi. Đặc biệt, cô còn bị hội chứng cơn bão Cytokine khiến các cơ quan nội tạng suy kiệt. Dù được các y bác sĩ dốc sức cứu chữa, điều trị ECMO, nữ ca sĩ không vượt qua được cơn bạo bệnh.

Hội chứng cơn bão Cytokine là gì?

Hội chứng cơn bão Cytokine là hiện tượng hệ miễn dịch cơ thể phản ứng quá mức, giải phóng ồ ạt cytokine gây viêm, khiến các cơ quan nội tạng suy kiệt. Người khỏe mạnh khi bị virus tấn công, hệ miễn dịch sẽ phản ứng, cơ thể tiết ra chất cytokine để ức chế virus. Tuy nhiên, với một số người, cơ thể họ lại tiết ra quá nhiều cytokine, gây ảnh hưởng các phủ tạng.

TS. Đỗ Ngọc Sơn, Phụ trách Trung tâm ICU người bệnh COVID-19 tại BV Dã chiến số 16 thông tin, có tới 70% bệnh nhân COVID-19 điều trị tại đây mắc hội chứng Cytokine. Tại BV điều trị COVID-19 Củ Chi, vào giai đoạn cao điểm tháng 7-8 vừa qua, gần như ngày nào cũng ghi nhận bệnh nhân gặp "cơn bão Cytokine", có thời điểm lên tới 30 ca. Bác sĩ cho hay: "Cơn bão Cytokine" thường xuất hiện ở tuần đầu và tuần thứ hai phát bệnh. Nếu bệnh nhân được điều trị, may mắn thoát ra khỏi, thì có thể hồi phục sau khoảng hai tuần điều trị".

Hiện tại, y học vẫn chưa thể lý giải vì sao cơn bão Cytokine lại xuất hiện ở các độ tuổi, tuy nhiên hội chứng này lại nhanh chóng "đánh gục" người trẻ tuổi. Bác sĩ Sơn thông tin: "Bệnh nhân trẻ gặp bão Cytokine phản ứng sẽ mạnh và dữ dội hơn nhiều so với người lớn tuổi". Vị chuyên gia này đã điều trị nhiều bệnh nhân chỉ mới 17,22 tuổi gặp bão Cytokin làm cơ thể suy sụp nhanh, có trường hợp không may qua đời.

ThS.BS Lê Văn Dẫn - Phó Trưởng Khoa Hồi sức tích cực, Bệnh viện Thanh Nhàn (Hà Nội) thông tin, nhiều người có thái độ chủ quan khi mắc COVID-19. Họ cho rằng còn trẻ thì khỏe hơn, sức khỏe tốt, nhưng trong đợt dịch thứ 4 đã có nhiều trường hợp bệnh nhân trẻ mắc COVID-19 nặng. Đặc biệt, cơn bão Cytokine rất dễ xảy ra ở người trẻ do hệ miễn dịch mạnh hơn, trung bình chỉ cần nửa ngày đến 1 ngày bệnh nhân sẽ có nguy cơ tử vong.

Cơ chế hoạt động của Hội chứng cơn bão Cytokine

TS. BS. Quan Thế Dân có chia sẻ trên Sức khỏe Đời sống như sau: "Khi virus xâm nhập cơ thể, tế bào lympho T nhận diện virus, tiết ra các cytokine để kích hoạt hệ miễn dịch hoạt động, lympho B sản xuất ra kháng thể, lympho T khác thì tăng sinh để trực tiếp bắt giữ virus, các bạch cầu được hấp dẫn về ổ viêm, các mạch máu được mở rộng để chuyên chở vật chất kháng virus đến… tất cả các hoạt động này có được là do vai trò của các cytokin. Sự đề kháng của cơ thể lớn dần và virus bị ức chế dần, sau 7 - 10 ngày bệnh nhân loại bỏ được hoàn toàn virus ra khỏi cơ thể và khỏi bệnh.

Thông thường, 80% bệnh nhân sẽ khỏi bệnh nhanh chóng sau vài ngày, nhưng 20% còn lại thì không. Rất nhiều người bị trở nặng, xảy ra hội chứng trên. Hiện vẫn chưa rõ ràng, nhưng khi hệ miễn dịch bị kích thích quá mức thì các cytokine tràn ngập trong máu như một cơn bão. Điều này gây ra các phản ứng viêm, đông máu, giảm bạch cầu lympho, thâm nhiễm tế bào đơn nhân các cơ quan". 

Từ đó, phản ứng viêm quá mức xảy ra, đặc biệt tại phổi. Các phế nang xung huyết, tràn ngập dịch viêm, thành phế nang dày lên, giảm sức căng bề mặt, các mao mạch xung huyết, làm cản trở hấp thụ oxy khiến oxy trong máu giảm thấp. Đáng chú ý, dù oxy máu giảm thấp, bệnh nhân lại không nhận thức được tình trạng đó.

Nguyên do là khí cacbonic (CO2) thấm tốt, gấp 20 lần oxy đã thấm qua vách phế nang ra ngoài. Khi làm khí máu động mạch cho bệnh nhân khó thở, bác sĩ chỉ thấy oxy trong máu giảm thấp, CO2 thì gần như bình thường. Tuy nhiên, trung tâm hô hấp trong não bộ chỉ nhạy với khí CO2, rất dễ nhận biết cảm giác khó thở. Nhưng khi thiếu O2 thì cơ thể nhận ra muộn hơn, thậm chí tới mức độ bão hòa oxy động mạch (SpO2) là 50% (giá trị SpO2 bình thường sẽ dao động ở mức 95 - 100%). 

Bên cạnh đó, cơn bão cytokine còn làm tăng đông máu, khiến đông máu rải rác khắp mao mạch phổi. Lượng máu tới các phế nang bị tắc nghẽn, khiến trao đổi oxy càng kém. Hậu quả là hai lá phổi bị sũng nước, đông đặc lại, thuật ngữ gọi là "phổi bị gan hóa". Lúc này, bệnh nhân bị khó thở, môi và đầu ngón chân tay tím tái, nhịp thở trên 30 lần/phút, nặng nữa thì lú lẫn hôn mê. Nếu không cấp cứu kịp thời, bệnh nhân sẽ tử vong.

Bác sĩ Dân thông tin thêm: "Với lá phổi bị cơn bão cytokine tàn phá như vậy thì thở oxy, kể cả thở oxy dòng cao hay thở máy cũng không hấp thu oxy được. Người bệnh sẽ tử vong nhanh chóng. Vì vậy chúng ta mới thấy nhiều người mặc dù được thở oxy dòng cao đến 60 lít/phút hoặc thở máy vẫn tử vong".

Được biết, cách duy nhất có thể cứu được bệnh nhân khi mắc hội chứng này là chạy tim phổi nhân tạo ECMO, và lọc hấp phụ cytokine, đợi cho cơn bão cytokine qua đi và phổi bệnh nhân dần hồi phục. Dù vậy, do số lượng máy ECMO rất hạn chế, nếu hàng ngàn người bệnh COVID-19 cùng bị nguy kịch một lúc thì việc chạy ECMO để cứu bệnh nhân là rất khó thực hiện. 

(t/h)

Xem thêm: Vĩnh biệt ca sĩ Phi Nhung - người mẹ hiền của những đứa trẻ mồ côi