Tất tần tật những điều chưa biết về cờ ốc tại SEA Games 32

Cờ ốc là gì?

Đại hội thể thao Đông Nam Á 2023 (SEA Games 32) được đăng cai tổ chức bởi Campuchia từ ngày 5/5 đến ngày 17/5. Sự kiện này có 37 môn thể thao với 583 nội dung thi đấu.

SEA Games 32 khiến cả Đông Nam Á phải ngỡ ngàng bởi có khá nhiều môn thể thao "độc lạ" mà trước đó chưa từng xuất hiện lần nào. Một trong số đó chính là môn "cờ ốc".

Vậy cờ ốc là gì? Theo một số thông tin từ internet, cờ ốc là một môn thể thao truyền thống của Campuchia, được gọi là ouk chatrang, chhoeu trang, hay chaturang hoặc cờ Khmer.

Cờ ốc là môn thể thao được biết thể từ cờ vua. Vì thế, cờ ốc và cờ vua có nhiều điểm tương đồng, nó giống hoàn toàn cờ makruk của Thái Lan.

Tại Việt Nam, cờ ốc được một bộ phận đồng bào Khmer sinh sống tại một số địa phương thuộc khu vực Nam Bộ chơi. Song bộ môn này không thực sự phổ biến nên người hiểu luật chơi không nhiều. Thậm chí muốn mua được một bộ cờ ốc phải nhập từ Campuchia vè, hoặc "xách tay" mang về.

Chơi cờ ốc có khó không?

Theo anh Đỗ Thanh Tiến (30 tuổi), giáo viên Trường đào tạo cờ vua quốc tế, Q.Tân Bình, TP.HCM, cờ ốc thật sự rất lạ lẫm với người Việt. Bởi lẽ ngay cả các tuyển thủ quốc gia đang thi đấu ở SEA Games cũng chỉ mới tập luyện trong thời gian ngắn, khi mà thông tin Đại hội Thể thao Đông Nam Á có sự xuất hiện của môn thể thao này. 

"Khi thông tin thi đấu cờ Ouk Chaktrang (tức cờ ốc), Liên đoàn Cờ vua Việt Nam mới bắt đầu đưa môn này vào chương trình thi đấu quốc gia cuối năm 2022. Và hầu hết các tuyển thủ cờ ốc hiện nay đều có xuất phát điểm là tuyển thủ cờ vua. Nói thế để thấy, nếu những người trẻ từng biết chơi cờ vua thì có thể tập chơi cờ ốc một cách dễ dàng", anh Tiến nói.

Cờ ốc được chơi thế nào?

Theo VnExpress, bàn cờ vua có 64 ô theo hình vuông 8x8, mỗi bên có 16 quân ban đầu, gồm một vua, hậu, hai tượng, mã, xe và tám tốt. Các quân xếp dàn thành hai hàng ngang đầu tiên ở mỗi bên, tại vị trí ban đầu. Tốt ban đầu có thể đi một hoặc hai ô, sau đó chỉ được đi mỗi lần một ô, ăn quân chéo một ô và khi xuống hàng ngang cuối sẽ được phong cấp thành hậu, xe, tượng hoặc mã tùy theo ý thích.

Trong cờ vua, mã đi theo chữ L, không bị cản bởi quân khác. Tượng đi theo đường chéo, không giới hạn số ô. Xe đi theo đường thẳng hoặc ngang và cũng không giới hạn số ô. Hậu là quân mạnh nhất trong cờ vua, có khả năng đi và ăn quân giống xe và tượng kết hợp lại. Kỳ thủ sẽ thắng khi chiếu hết đối phương, tức là chiếu khi đối thủ không có nước đỡ hoặc vua không còn đường di chuyển hợp lệ.

Bàn cờ ốc cũng giống cờ vua, nhưng không chia màu ô thành trắng, đen như cờ vua. Mỗi bên cũng có 16 quân cờ, gồm một vua, hậu, hai tượng, mã, xe và tám tốt. Cách người Campuchia gọi tên các quân cờ ốc có thể khác, chẳng hạn xe là thuyền, còn tốt là cá.

Vị trí xuất phát ban đầu của cờ ốc khác ở chỗ hai vua được đặt chéo nhau, chứ không phải đối diện như cờ vua. Các quân tốt cũng được đặt ở ngang hàng thứ ba và thứ sáu, thay vì thứ hai và thứ bảy như cờ vua. Cờ ốc không có những nước đặc biệt như nhập thành, bắt tốt qua đường, hay tốt đi hai ô lúc ban đầu.

Vua trong cờ ốc di chuyển giống cờ vua, nhưng nước đầu tiên có thể đi như một quân mã.

Hậu trong cờ ốc lại nằm trong nhóm yếu, do mỗi lần chỉ được đi chéo một ô, giống quân sĩ trong cờ tướng. Ở nước đi đầu tiên, hậu có thể tiến hai ô như tốt, với điều kiện quân tốt trước mặt đã di chuyển.

Tượng đi gần giống hậu, nhưng thêm một lựa chọn là tiến thẳng về phía trước một ô.

Cách di chuyển của mã và xe trong cờ ốc không có gì khác cờ vua. Điều đó có nghĩa xe mạnh nhất trên bàn cờ, do là quân duy nhất không bị giới hạn số ô trong mỗi lượt đi. Nó có thể đi từ hàng một lên hàng tám chỉ trong một nước, trong khi các quân còn lại mất ít nhất bốn nước trở lên.

Tốt (cá) trong cờ ốc cũng đi thẳng một ô, ăn chéo một ô, không đi lùi. Nhưng khi đến hàng sáu, cá được coi là "vượt vũ môn", trở thành cá thăng cấp. Khi đó, nó có khả năng di chuyển và ăn quân giống hậu trong cờ ốc, tức là đi chéo một ô và có thể đi lùi. Số cá được phép thăng cấp không giới hạn, lên đến tám quân.

Trong cờ ốc, các kỳ thủ sẽ thắng khi chiếu hết đối phương, hoặc đối thủ hết thời gian, cũng như cờ vua.

Vì sao Campuchia chọn cờ ốc làm 1 môn thi đấu tại SEA Games 32?

Theo thông tin từ ban tổ chức, cờ ốc là môn thể thao truyền thống của Campuchia. Và cờ ốc cũng là thế mạnh của nước chủ nhà. Vì thế, thật dễ hiểu khi Campuchia đưa cờ ốc vào nội dung thi đấu của SEA Games. 

Liên quan đến việc thi đấu này theo Tiền Phong khi môn cờ ốc đang thi đấu những nội dung tranh HCV thì nước chủ nhà Campuchia đã ra luật mới, cấm đội trưởng và thành viên ban huấn luyện có mặt trong khu vực kỳ thủ thi đấu.

Ông Sahapol Nakwanich, Chủ tịch Hiệp hội cờ vua quốc tế Thái Lan và là trưởng đoàn cờ ốc Thái Lan dự SEA Games 32 khẳng định, chủ nhà đã bất ngờ ban hành các quy tắc bổ sung để gây ra khó khăn cho các đoàn. 

“Lý tưởng là đội trưởng hoặc thành viên ban huấn luyện của mỗi đội tuyển phải được có mặt ở trong khu vực thi đấu. Bởi đôi khi có những tình huống tranh cãi mà kỳ thủ không thể xử lý kịp.

Khi đó, đội trưởng sẽ là người đứng ra để bảo vệ quyền lợi cho VĐV. Thế nhưng hôm nay khi chúng tôi tranh tài những nội dung có thể giành HCV, BTC đã yêu cầu đội trưởng của đội Thái Lan phải đứng ngoài và chỉ khi nào được cho phép mới được vào. Chủ nhà phải cho vào vì chúng tôi có nhiệm vụ làm nhân chứng. Bây giờ, ai có thể bảo vệ cho đội?”, ông Sahapol Nakwanich phát biểu.

Theo Tiền Phong, phát hiểu khá bức xúc của ông Sahapol Nakwanich cũng phần nào phản ánh những vấn đề ở môn cờ ốc, vốn là môn thi đầu tiên tại SEA Games 32. Theo Siam Sport, chủ nhà rất kỳ vọng vào môn thế mạnh này nên họ muốn “vơ vét” tối đa huy chương. Nhưng khi chứng kiến sự vươn lên của các kỳ thủ Thái Lan và Việt Nam, Campuchia dường như phải quyết liệt hơn để dồn lợi thế sang cho mình.

Hai kỳ thủ Việt Nam giành HCV cờ ốc SEA Games 32 là ai?

Ông Nguyễn Minh Thắng - Trưởng bộ môn cờ Tổng cục TDTT kiêm trưởng đoàn môn cờ SEA Games 32 cho biết: Tôn Nữ Hồng Ân và Phạm Thanh Phương Thảo đoạt được HCV vào chiều 2/5 ở nội dung nữ hai cờ tiêu chuẩn 60 phút. Nội dung thi đấu này có 7 nước tham dự gồm Việt Nam, Philippines, Thái Lan, Campuchia, Myanmar, Malaysia và Lào. Các đội sẽ thi đấu vòng tròn tính điểm, đội có điểm số cao nhất sẽ đoạt HCV.

Thể thức thi đấu buộc mỗi VĐV thi đấu hai ván, gồm lượt đi và về. Vận động viên (VĐV) thắng được 1 điểm, hòa 0,5 điểm và thua 0 điểm. Sau đó, tính tổng 4 trận đấu giữa hai VĐV để làm kết quả chung cuộc.

Sau 4 lượt thi đấu đầu tiên, cả Việt Nam và Philippines đều giành chiến thắng và cùng có 4 điểm. Việt Nam thắng Campuchia 3,5-0,5; Myanmar 2,5-1,5; Malaysia 3,5-0,5 và Thái Lan 2,5-1,5.

Trong khi đó Philippines thắng Myanmar 3-1, Malaysia 2,5-1,5, Thái Lan và Lào cùng điểm số 3,5-0,5.

Chính vì vậy, ở trận đối đầu trực tiếp lượt thứ 5 diễn ra vào chiều 2/5 được xem là trận đấu quyết định tấm HCV cho Việt Nam hoặc Philippines. Nếu đội nào thắng, đội đó sẽ đoạt HCV dù vẫn còn một trận chưa đấu.

"Nếu hai đội bằng điểm nhau, chỉ số đầu tiên sẽ là đối đầu. Trong trường hợp hai đội bằng nhau nhưng lại đối đầu hòa, chỉ số xét đến là thời gian.

Nếu đội nào sử dụng thời gian ít hơn thì đội đó giành chiến thắng. Đây là hệ số khác với các giải đấu khác", ông Nguyễn Minh Thắng, lãnh đội cờ ốc Việt Nam lý giải.

Bất chấp áp lực thi đấu, Hồng Ân và Phương Thảo đã vượt qua bộ đôi Janelle Mae Bermas Frayn và Shania Mendoza của Philippines 1-0 để giành HCV sớm 1 vòng đấu.

Theo lịch thi đấu, ở ván cuối, Việt Nam gặp Lào và Philippines gặp Campuchia. Các trận đấu diễn ra vào ngày 6/5 và Hồng Ân cùng Phương Thảo sẽ được trao HCV ngay sau lượt đấu cuối này.

"Thực sự em rất vui và tự hào khi có thể giành được tấm HCV này. Đây cũng là tấm HCV SEA Games đầu tiên của em. Trước đó em đã giành 2 HCV tại giải vô địch đồng đội quốc gia. 2 đội Philippines và Thái Lan rất mạnh, họ đánh rất chắc chắn. Nên để thắng được phải suy nghĩ rất nhiều", Phương Thảo chia sẻ sau chiến thắng trận chung kết.

Sau chức vô địch ở nội dung đôi nữ cờ tiêu chuẩn, đội tuyển cờ ốc Việt Nam cũng còn cơ hội thâu tóm thêm 2 tấm HCV ở nội dung cờ chớp cá nhân nam và cờ tiêu chuẩn đồng đội nam 4 người.

Xem thêm: Tiếu sử HLV Troussier: "Phù thủy trắng" dẫn dắt U22 Việt Nam sẵn sàng chinh chiến SEA Games 32